Sanok, 12–13 października 2011
Deszczowy poranek przywitał uczestników Siódmego Bieszczadzkiego Seminarium Naukowego, którego tematyka tym razem obracała się wokół Teorii i praktyki wartości w pedagogice. Spotkanie odbyło się w dniach 12–13 października w Sanoku i – pomimo niesprzyjającej aury – zaowocowało mnogością interesujących myśli.
Seminarium otworzył i wprowadził uczestników w tematykę obrad profesor Waldemar Furmanek (Uniwersytet Rzeszowski), stawiając bardzo istotne pytanie: „Dlaczego boimy się wartości w wychowaniu?”. Szukając na nie odpowiedzi, zauważył, że ów strach może mieć swoje źródło w:
niedojrzałości aksjologicznej lub brakach edukacyjnych w tym zakresie,
klimacie liberalizmu i relatywizmu wartości w życiu społecznym,
fałszowaniu znaczenia wartości.
Dlatego też niezmiernie istotne jest zwrócenie uwagi na potrzebę wychowania ku wartościom, czyli udzielenia człowiekowi takiej pomocy, aby mógł coraz bardziej stawać się człowiekiem. To trudne zadanie spoczywa w dużej mierze na nauczycielach i wychowawcach, którzy powinni być świadomi, że system wartości młodego człowieka kształtuje się stopniowo, w miarę jego rozwoju i dorastania, a on sam w znacznym stopniu czerpie ze wzorów, jakimi –  poza rodzicami – mają być także nauczyciele.
Tak rozumiane zadania nauczyciela uwypuklił również w swym wystąpieniu pt. Służba wartościom najwyższą powinnością i przejawem profesjonalizmu Nauczyciela profesor Zdzisław Ratajek (Uniwersytet Jana Kochanowskiego). Zwrócił on uwagę na to, że szkoła przestaje być dzisiaj „jednolitym systemem wychowawczym”, a nauczyciele „prezentują w niej już tylko osobiste systemy wartości”. Postawił też niezmiernie istotne pytanie: Czy osobiste systemy wartości nauczyciela to perspektywa właściwa? Być profesjonalistą to znaczy demonstrować takie działania, które są nie tylko efektywne, ale i zgodne z tradycją danej profesji. Nauczyciel powinien więc być świadkiem wartości i pielęgnować osobisty i podmiotowy kontakt z uczniem. Wymaga to od niego wiedzy obejmującej zagadnienia nie tylko z obszaru prowadzonego przedmiotu, ale również kompetencji psychologa, pedagoga i socjologa.
Wykonywanie profesji nauczyciela nie jest jednak rzeczą prostą we współczesnym świecie. Podkreślił to w swym wystąpieniu pt. Wartości w dobie cywilizacji cyfrowej dr hab. Aleksander Piecuch (Uniwersytet Rzeszowski). Zastanawiał się on nad tym, na ile człowiek pozostaje obecnie niezależny we własnym myśleniu, poglądach i działaniu, biorąc pod uwagę współczesny natłok informacji, gdyż to właśnie informacje o otaczającym świecie mają wpływ na podejmowane przez człowieka działania. Są one jednak w różny sposób modyfikowane, zniekształcane lub pomijane, co łatwo zauważyć, słuchając wiadomości nadawanych tego samego dnia w różnych stacjach radiowych i telewizyjnych. Autor zwrócił uwagę na formy manipulacji w mediach, do których zaliczył:
operowanie informacją nieprawdziwą,
zatajanie informacji prawdziwej,
operowanie informacjami mniej ważnymi, z pominięciem najważniejszych,
przedstawianie informacji bardzo ważnych jako mało istotnych lub wręcz nieważnych i odwrotnie,
operowanie informacjami w nadmiarze,
opóźnianie i blokowanie informacji,
fragmentacja – podawanie informacji „w kawałkach”, przy jednoczesnym odrzucaniu wątków bardzo istotnych dla zrozumienia całości.
Zatrważające są również wyniki badań, z których wynika, że 75% społeczeństwa o rzeczywistości dowiaduje się z mediów, głównie telewizji. Wiedza ta jest powierzchowna a informacje przyjmowane są bezkrytycznie, najczęściej bez głębszego zrozumienia.
Prądy zmieniające polską kulturę to temat kolejnego wystąpienia. Profesor Kazimierz Ożóg (Uniwersytet Rzeszowski) do prądów tych zaliczył konsumpcjonizm, postmodernizm oraz rewolucję informatyczną, kładąc szczególny nacisk na:
medialność – większość uczniów przebywa w rzeczywistości znakowej bardziej niż w rzeczywistym świecie, rodzi to trudność w selekcjonowaniu informacji. Profesor zauważył, że medialność zagraża prawdzie, ponieważ nie ma żadnego odniesienia do rzeczywistości, a przekazy działają głównie na emocje, później dopiero jest miejsce dla funkcji impresywnej i informacyjnej języka;
amerykanizację języka i kultury, prowadzącą do widzenia polskiej rzeczywistości oczami Amerykanina, co rodzi częste frustracje.
Zagadnienia poruszone przez profesora K. Ożoga skłoniły uczestników seminarium do ożywionej rozmowy.
Podsumowaniem dyskusji nad wartościami w obecnym świecie stanowiło zestawienie: Wartości stanowiące podstawę wychowania, autorstwa dr A. Zająca, zaprezentowane w referacie Aretologia podstawą wychowania (A. Thier, A. Zając). Wartości zostały tu zebrane w pięć grup:
1.    wartości stanowiące podstawę kultury europejskiej,
2.    wartości średniowieczne,
3.    wartości cywilizacji przemysłowej,
4.    wartości kultury polskiej,
5.    wartości cywilizacji wiedzy,
co może być pomocne dla odnalezienia się i zrozumienia wartości podstawowych, pomimo wieloznaczności pojęć pojawiających się w tym obszarze.
Dalsza część seminarium poświęcona była prezentacji wyników niezmiernie interesujących badań profesora Wojciecha Walata (Uniwersytet Rzeszowski) nt. Media a czas wolny dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Wychodząc od analizy rysunków dzieci i ich wypowiedzi na temat przedstawionych na rysunku treści, autor doszedł do wniosku, że media zdecydowanie wpływają na poszczególne funkcje czasu wolnego dzieci w młodszym wieku szkolnym, a zwłaszcza na jego twórczą funkcję, poprzez zastąpienie swobodnej aktywności dziecka. Ważne jest więc, aby proponować dzieciom takie gry, które zawierają element uspołecznienia.
Poruszający był natomiast referat doktora Antoniego Krauze (Uniwersytet Rzeszowski) pt. Plaga niewolnictwa trwogą antywartości obecnego świata, przedstawiający problem niewolnictwa dzieci we współczesnym świecie. Autor odniósł się m.in. do historii Igbala – pakistańskiego chłopca, który od czwartego roku życia przymuszany był do niewolniczej pracy w fabryce dywanów w pobliżu Lahauru w Pakistanie, a którego historia opowiedziana została przez włoskiego pisarza Francesco D’Adamo w książce pt. „Igbal”. Przerażenie budzi myśl, że we współczesnym świecie, tak bardzo chlubiącym się swą nowoczesnością, niewolniczo pracuje około 70 mln dzieci poniżej dziesiątego roku życia.
I jakby na przekór tym informacjom ostatni referat, którego mieli okazję wysłuchać uczestnicy Siódmego Bieszczadzkiego Seminarium Naukowego, traktował o znaczeniu rodziny w wychowaniu do wolności. Autorka, dr Agnieszka Długosz (Uniwersytet Rzeszowski), przedstawiła znaczenie wychowania do wolności, rozumianego jako wprowadzenie w świat wartości, prezentowanie wzorców osobowych oraz ukazanie sensu miłości. Podkreśliła również znaczenie umiejętności komunikowania się dla tego procesu oraz zaznaczyła, jak istotna jest rola rodziców, którzy powinni być otwarci, troskliwi, odpowiedzialni i miłujący, by mogli wprowadzić swe dzieci w świat wolności rozumianej nie jako swawola.  
Podsumowując i zamykając seminarium, profesor Waldemar Furmanek podkreślił raz jeszcze znaczenie wychowania ku wartościom i ku wolności dla pełnego rozwoju człowieka, jako osoby. Wartości bowiem, aby miały wpływ na życie człowieka muszą zostać najpierw rozpoznane i zrozumiane, a następnie zaakceptowane i respektowane.
A pogoda z każdą chwilą stawała się coraz mniej deszczowa, aby na koniec pożegnać uczestników seminarium pełnym słońcem…


Anna Thier