Ukazuje się od 1993 r.

poniedziałek, 22 luty 2016 09:47

Joanna Urbańska, Ucząca się szkoła. Od rozwoju jednostek do rozwoju wspólnoty

Napisane przez Joanna Urbańska
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Książka Ucząca się szkoła. Od rozwoju jednostek do rozwoju wspólnoty poświęcona jest problematyce oświatowej. Obejmuje zbiór tekstów oraz informacje z badań prezentowane przez autorów podejmujących rozważania na temat uczącej się szkoły. Grzegorz Mazurkiewicz, pod którego redakcją przygotowano i wydano recenzowaną publikację, to socjolog, nauczyciel akademicki, pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest także koordynatorem II i III etapu projektu systemowego „Program wzmocnienia efektywności systemu nadzoru pedagogicznego
i oceny jakości pracy”, realizowanego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w partnerstwie z Uniwersytetem Jagiellońskim i Erą Ewaluacji.

Zajmuje się prowadzeniem badań dotyczących
w szczególności zagadnień związanych z pracą nauczycieli, przywództwem edukacyjnym oraz kadrą kształcącą dorosłych. Zaangażowany jest w realizację różnych projektów edukacji dorosłych, polityki oświatowej, doskonalenia nauczycieli i dyrektorów szkół.
Publikacja ma charakter teoretyczny oraz empiryczny. Składa się z dwudziestu różnych tematycznie, choć logicznie ze sobą powiązanych artykułów, ujętych w trzech częściach: I – Ku szkole uczącej się, II – Budowanie jakości szkoły – w poszukiwaniu źródeł zmiany, III – Proces dydaktyczny – nowe wyzwania, poprzedzonych Wstępem. Autorami tekstów są specjaliści zajmujący się w szczególności edukacją dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Wśród nich są znani pracownicy naukowi polskich, a także zagranicznych ośrodków naukowych z Niemiec, Stanów Zjednoczonych i Finlandii, pedagodzy, psychologowie, socjologowie, nauczyciele i dyrektorzy szkół/placówek, konsultanci oraz trenerzy szkoleń.
W czterech artykułach zamieszczonych w pierwszej części publikacji podejmowane są refleksje na temat ewolucji od uczących się jednostek do uczącej się wspólnoty, niemieckiej dyskusji dotyczącej rozwoju szkoły, metafory „uczącej się szkoły”, funkcjonowania systemu edukacji w Finlandii, misji edukacji wobec zmieniającego się świata i nowego przywództwa edukacyjnego oraz doświadczeń zdobytych poprzez badania empiryczne w zakresie edukacji antydyskryminacyjnej. Grzegorz Mazurkiewicz prowadzi ciekawe rozważania na temat szkoły uczącej się, umożliwiającej wspólne uczenie się i konstruktywne rozwiązywanie problemów, jako miejsc,
w których wspólne działania i różnorodne aktywności przyczynią się do wprowadzania zmian edukacyjnych, a tym samym do rozwoju placówek. Koncepcję wprowadzenia zmian poprzez uczenie się trafnie pokazuje Peter Senge – amerykański teoretyk zarządzania, twórca i przewodnik idei rozwijania organizacji uczących się. W swojej książce Piąta dyscyplina zdefiniował organizację uczącą się jako miejsce, w którym ludzie rozwijają swoje zdolności w celu osiągania wspólnie zamierzonych celów, mogą realizować swoje ambicje, stale uczą się tego, jak się uczyć, wspólnie budują wizje, realizują misje, angażują się
w proces doskonalenia organizacji, przyczyniając się do jej rozwoju.
Warto zauważyć, że omówione przez Ulricha Hammerschmidta przykłady przywództwa, zorganizowania uczenia się we współpracy nauczycieli oraz uczenia się parami przedstawiają ewolucyjne rozumienie szkoły i kierowanie jej rozwojem. Bowiem o rozwoju szkoły należy myśleć, rozpoczynając od człowieka oraz oddziaływań nauczyciela i ucznia na lekcji. Należy rozumieć, że przywództwo szkoły podlega ewolucji, wykorzystywać przywództwo dla człowieka, oparte na szacunku i zaufaniu, zaakceptować zachodzące powolnie zmiany oraz wspierać ucznia.
Mika Risku, na podstawie własnych doświadczeń, podjął ważny
i bardzo interesujący temat dotyczący zmiany paradygmatu. Świat oparty na prostych prawach, pozwalający sobą sterować, przewidywalny, staje się światem chaotycznym, niepewnym i nieprzewidywalnym. Zmianom podlega także edukacja. W związku z tym na nowo należy zdefiniować przywództwo edukacyjne, zmienić rolę przywódcy. Podstawą wprowadzanych modyfikacji powinien być dialog. Skoro istotą szkoły jest uczenie się
i zmienianie, dlatego też autor słusznie stwierdza, iż potrzebne jest szerokie przywództwo edukacyjne. Zaś Magdalena Chustecka przedstawia aktualną i istotną dla szkoły uczącej się problematykę nierównego traktowania dzieci i młodzieży w szkole oraz potrzebę edukacji uczniów do równości i różnorodności. Wyjaśnia pojęcia i opisuje proces badawczy. Przytaczając wyniki badań oraz formując własne tezy, udowadnia, iż brakuje kwalifikacji do prowadzenia przez nauczycieli edukacji antydyskryminacyjnej. Oferta kształcenia i doskonalenia nauczycieli w tym zakresie nie jest pełna oraz utrudnia dostęp nauczycielom do potrzebnych kwalifikacji. Także realizacja treści antydyskryminacyjnych
w nauczaniu zależy od chęci nauczyciela, a podręczniki w niewielkim stopniu uwzględniają tematykę dotyczącą równości, różnorodności i przeciwdziałania dyskryminacji. Zawierają treści konwencjonalne i nie zawsze zgodne ze stanem faktycznym.
Problematyka dotycząca zjawiska dyskryminacji została ujęta w załączniku do rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego. Stanowi jedną z części badania opatrzonego tytułem: W szkole lub placówce są realizowane działania antydyskryminacyjne obejmujące całą społeczność szkoły lub placówki, określonym na poziomie podstawowym w wymaganiu: Szkoła lub placówka wspomaga rozwój uczniów, z uwzględnieniem ich indywidualnej sytuacji. Źródłem informacji są uczniowie, rodzice, nauczyciele i dyrektor. W tym obszarze szczególnie istotna jest adekwatność podejmowanych w szkole działań antydyskryminacyjnych do jej specyfiki oraz powszechność działań podejmowanych przez nauczycieli. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej stwierdza: „Szkoła powinna prowadzić edukację antydyskryminacyjną. Rozumianą tutaj jako świadome działanie podnoszące poziom wiedzy, umiejętności i wpływające na postawy, które ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy motywowanej uprzedzeniami oraz wspieranie równości
i różnorodności w celu zapobiegania dyskryminacji, o czym jest mowa
w podstawie programowej”. Oznacza to, że szkoła pomimo braku zdiagnozowania w niej przejawów dyskryminacji nie może nie podejmować działań jej przeciwdziałających.
Druga część publikacji zawiera sześć tekstów. Ich autorami są: Stefan Wlazło, Beata Kacprowicz, Krzysztof Durnaś, Bożena Kula, Aleksandra Mikulska oraz Ewa Kędracka, Anna Rappei, Ewa Stożek. Przedstawiają oni różnorodne sposoby odnoszenia się do problematyki budowania systemu jakości w szkołach, zapewniającego uczniom rozwój edukacyjny. Podają przykłady zmian wprowadzanych w placówkach oraz znaczenie wykorzystywania przez szkoły metody edukacyjnej wartości dodanej. Podjęto tu również rozważania na temat koncepcji pracy szkoły, korzyści, jakie można odnieść z wprowadzania systemu jakości pracy edukacyjnej. Kierując się własnymi doświadczeniami, autorzy przedstawiają bardzo ciekawe spojrzenia na demokratyczne zarządzanie szkołą, które najlepiej sprzyja jej społeczności, gdyż wszyscy czują się współodpowiedzialni, niezbędni, mają możliwość współdecydowania w sprawach szkoły. Dokładnie omówiono poszczególne etapy wprowadzania zmiany w zakresie jakości nauczania oraz wdrażania oceniania kształtującego. Zwrócono uwagę na istotną rolę przywódcy zmiany, efekty, opór wobec zmiany oraz na tak ważną w doskonaleniu jakości pracę zespołową nauczycieli. Zainteresowanie budzi również analizowany przez Bożenę Kulę, na podstawie czteroletnich doświadczeń oraz opinii nauczycieli i dyrektorów, program wspierania rozwoju szkół podnoszących efektywność kształcenia Razem Łatwiej, realizowany przez ośrodek doskonalenia nauczycieli we współpracy ze szkołami. Jego celem było wsparcie szkół we wprowadzaniu zmian zmierzających do osiągnięcia lepszych efektów kształcenia oraz rozwijanie zdolności do poprawy jakości kształcenia. Ciekawe są spostrzeżenia autorki na temat realizacji programu. Podaje ona również cenne wskazówki do pracy nauczycieli. Podzielam zdanie, że stworzenie nauczycielom możliwości współdecydowania
o zmianach wprowadzanych w szkole sprzyja osiąganiu pozytywnych rezultatów w budowaniu dobrej szkoły. Inne rozwiązanie wprowadzone
w szkole, omówione przez Aleksandrę Mikulską, dotyczy stworzenia określonej procedury wdrażania zmian poprzez wprowadzenie obserwacji koleżeńskich. Autorka krok po kroku przestawiła proces zmiany.
W publikacji wiele miejsca poświęcono zagadnieniu jakości pracy szkół oraz wprowadzaniu zmian na podstawie konkretnych przykładów. W mojej ocenie dobrze się stało, że autorzy podjęli ważne i jakże aktualne tematy. Dodam, że realizacja reform edukacyjnych, o czym możemy przeczytać w raporcie Organizacji Współpracy Gospodarczej
i Rozwoju (OECD), koncentruje się na zapewnieniu jakości i równości
w szkole. Wiele krajów skupia się na polepszaniu jakości i wartości programów kształcenia. Podjęte w tym zakresie działania zmierzają do coraz lepszego przygotowania uczniów do podejmowania inicjatyw. Z raportu Education Policy Outlook 2015 – Making Reforms Happen wynika, że w ramach podejmowanych reform najlepsze efekty daje koncentrowanie się na uczniach i uczeniu się, doskonaleniu kompetencji nauczycieli oraz aktywizowaniu wszystkich podmiotów społeczności szkolnej. W opinii ekspertów OECD głównym celem Polski powinien być rozwój polityki oświatowej. Ich zdaniem, aby efektywnie zarządzać oświatą należy solidnie analizować i sprawdzać wprowadzane zmiany, a następnie projektować następne reformy.
Z kolei Ewa Kędracka, Anna Rappe, Ewa Stożek w ostatnim artykule tej części publikacji, w sposób praktyczny zwracają uwagę na metodę edukacyjnej wartości dodanej (EWD). Przedstawiają pięć poziomów wykorzystania EWD przez szkoły w analizach wyników egzaminacyjnych i do oceny efektywności nauczania. Z mojego punktu widzenia wskaźniki EWD są użyteczne w realizacji przez szkoły i placówki wymagań państwa, dlatego dobrze się stało, że autorki podzieliły się krótko swoimi przemyśleniami. Wskaźniki EWD stanowią istotne źródło informacji przydatne w ewaluacji wewnętrznej i zewnętrznej. Obserwowanie zmian wskaźników EWD dostarcza szkołom, a także wizytatorom przeprowadzającym ewaluacje zewnętrzne ważnych informacji o pracy szkoły. Pozwala spojrzeć na szkołę wieloaspektowo
i wesprzeć ją w realizacji zadań. Artykuł może być zachętą dla nauczycieli, dyrektorów i wizytatorów do poszukiwań i analiz oraz doskonalenia własnego warsztatu pracy.
Trzecia część prezentuje dziesięć tekstów autorów, którzy w sposób przejrzysty przedstawiają tematykę neurodydaktyki, wykorzystania logodydaktyki, oceniania kształtującego, nauczania ekspedycyjnego, motywowania, zajęć w pracowniach, tutoringu, pracy z uczniem zdolnym oraz pracę metodą Montessori. Marek Kaczmarzyk nawiązuje do problematyki neurodydaktyki, czyli przyjaznego mózgowi nauczania i uczenia się. Pozwala mu to z innego punktu widzenia spojrzeć na szkolną rzeczywistość.
Marta Chrabąszcz równie interesująco przedstawia problematykę logodydaktyki jako koncepcji wspierającej rozwój ucznia oraz szkoły. Kompetencje (np. skuteczna komunikacja, zachowanie się w sytuacjach problemowych) kształtowane za pomocą logodydaktyki wspierają skuteczność podejmowanych w szkole działań. Niemniej jednak w moim odczuciu proponowane na podstawie ustaleń neurodydaktyki oraz logodydaktyki działania szkoły były i są realizowane. To rozwój nauk medycznych i biologicznych umożliwił zwrócenie szerszej uwagi na te kwestie. Z uwagi na wcześniejsze przedstawienie przez autorów przykładów zmian zachodzących w edukacji, artykuł Doroty Pintal, dotyczący doskonalenia procesu lekcyjnego przez zastosowanie oceniania kształtującego, lepiej byłoby przenieść do drugiej części publikacji.
Douglas Bell przedstawia słuszne argumenty w sprawie realizacji procesu uczenia się poza murami szkoły jako jednej z form programu nauczania w szkołach, które chcą stać się uczącymi się organizacjami. Autor zaprasza odbiorcę tekstu na prawdziwą wyprawę edukacyjną, tj. Ekspedycję w Głąb Kultury nad jeziorem Higgins – Higgins Lake Expedition Inside Culture. Eksperyment ten to świetny sposób na aktywne zaangażowanie uczniów w proces uczenia się. Aktywizowanie uczniów to przede wszystkim tendencja nowych kierunków współczesnej pedagogiki. Uzasadnienie potrzeby stworzenia miejsca dla aktywności uczniów nie tylko wypływa z wymagań państwa wobec szkół, ale także
z europejskich dokumentów określających kompetencje kluczowe w uczeniu się przez całe życie (Kompetencje kluczowe w uczeniu się przez całe życie – europejskie ramy odniesienia załącznik do zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006r.). Powinno podkreślać się aktywność uczniów i stwarzać dla niej odpowiednie warunki.
Krystyna Gęsiak-Piątkowska na podstawie własnych doświadczeń przedstawia praktyczne rozwiązania dotyczące motywowania ucznia do nauki i kształtowania umiejętności uczenia się. Chris Wills proponuje model nauki metodą pracowni, jako pomysł angażujący ucznia do wytworzenia określonego produktu. Nauczyciel udziela informacji zwrotnej w czasie pracy z uczniem, monitorując proces dalszego uczenia się i ocenia pracę ucznia. Z całą pewnością powinno kształtować się u uczniów umiejętność uczenia się, chociażby poprzez umożliwienie im podejmowania decyzji, wyrażania opinii, własnego zdania, poszukiwania różnorodnych ciekawych rozwiązań oraz podsumowywania zajęć. Uczniowie powinni mieć wpływ na proces uczenia się, współpracować w zespole, a nauczyciel motywować ucznia do aktywnego uczenia się poprzez wspieranie, udzielanie informacji zwrotnej, pomoc w sytuacjach problemowych, stosowanie odpowiednich do potrzeb uczniów metod, stwarzanie im możliwości realizacji własnych pomysłów.
Z kolei artykuł Mariusza Budzyńskiego na temat tutoringu wychowawczo-rozwojowego jako indywidualnej metody pracy
z uczniem, uwzględniającej wzajemne relacje w środowisku szkolnym, tj. nauczycieli, uczniów, rodziców
i oparte na mocnych stronach ucznia, a także opracowanie Lilianny Iwony Zabierowskiej pt. Tutoring jako forma wsparcia ucznia w rozwoju osobistym na przykładzie liceum ogólnokształcącego przekonały mnie, że tutoring
w szkole pozwala efektywniej realizować zadania wychowawczo-opiekuńcze, rozwijać poczucie świadomości pedagogicznej nauczycieli, budować samodzielność i odpowiedzialność uczniów. Wpływa także na wzajemne relacje pomiędzy uczniami, rodzicami, nauczycielami, opartymi na dialogu, szacunku, zaufaniu, zrozumieniu
i współpracy.
Edyta Bugaj-Brauze i Magdalena Nadolska podzieliły się swoimi doświadczeniami i pomysłami na skuteczną pracę z uczniami uzdolnionymi. Niemniej jednak wskazane przez autorki praktyczne rozwiązania nie wzbudziły mojego dużego zainteresowania, gdyż dostrzegam je w wielu szkołach tego typu. Ostatni artykuł tego opracowania zawiera efekty doświadczeń i ciekawych refleksji Aleksandry Sawickiej i Marcina Sawickiego na temat wielu różnorodnych działań, sposobów pracy metodą Montessori, jakich się wspólnie podejmowali
w trakcie ich pracy w różnych miejscach.
Publikacja ma wartość poznawczą, dydaktyczną i metodyczną. Nie brakuje w niej sugestii autorów dotyczących kierunków zmian edukacji, rozwoju szkół, jakości ich pracy, przykładów rozwiązań edukacyjnych. Zaletą tej książki jest międzynarodowy charakter, który pozwala poznać
i porównać rozważaną przez autorów problematykę, dotyczącą jakości edukacji oraz doświadczenia różnych krajów. Publikowane teksty skłaniają do przemyśleń, odwołania się do własnych doświadczeń oraz mogą być impulsem do wprowadzania pożądanych zmian w funkcjonowaniu szkół. Dlatego warto polecić publikację nauczycielom, dyrektorom szkół, studentom studiów pedagogicznych oraz tym wszystkim, którzy związani są z edukacją.



Joanna Urbańska - mgr matematyki, mgr pedagogiki o specjalności zarządzania oświatą, obecnie doktorantka na Wydziale Nauk Pedagogicznych Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej
w Warszawie. Posiada doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla kadry zarządzającej. Jest czynnym egzaminatorem maturalnym matematyki. Obecnie pracuje na w kuratorium oświaty na stanowisku wizytatora,
w szczególności zajmując się prowadzeniem ewaluacji zewnętrznych w szkołach i placówkach.

Czytany 4034 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 16 marzec 2017 11:47

Skomentuj

Upewnij się, że zostały wprowadzone wszystkie wymagane informacje oznaczone gwiazdką (*). Kod HTML jest niedozwolony.

© 2017 Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie